مدرس جامعه شناسی خوزستان

 

 

نقد و بررسی کتاب جامعه شناسی 2

درس اول

1- جدول صفحه 10 ستون اول و دوم درون جهان اجتماعی و برون جهان اجتماعی کافی بوده و به ستون سوم نیاز نیست و دانش آموز دچار اشتباه می شود. عمدتا زلزله یک پدیده طبیعی است در بيرون از جهان اجتماعی و اگر بنا باشد که بر اثر ارتباط با تاثیری که بر جهان اجتماعی دارد در درون جهان اجتماعی قرار گیرد پس بنابراین همه پدیده های نامبرده در صفحه 9 و 10 را می توان در ستون اول یا دوم قرار داد پس نیازی به ستون سوم نیست .

2- در صورت لزوم ستون سوم عنوان خاصی بجای علامت سوال می توان قرار داد. ( صفحه 10 )

3- تصاویر صفحات 10 -11 – 12 تکرار یک موضوع کنش های منفی انسان را نشان می دهد . در صورتی که می توان تاثیر انسان بر طبیعت را با تصاویری مثبت نشان داد .

4- در درس اول تکرار واژه هایی مانند زلزله و خشکسالی بسیار بکار رفته شده .

درس دوم

1- در صفحه 15 در پاراگراف دوم مثالی که برای جهان اجتماعی و نظم موجود در آن استفاده شده تناسب با موضوع درس ندارد.

2- در صفحه 16 پس از تعریف جهان اجتماعی ساختار اجتماعی و نظام اجتماعی برای این مفاهیم مثال ارائه نشده است .در صورت داشتن مثال نیازی به جدول صفحه ی 17 نمی باشد .

3- در صفحه 18 ارتباط بین مفاهیم کمرنگ بوده و تعریف نهاد اجتماعی مقدمه با تعریف نهاد در پاراگراف آخر به یکدیگر مرتبط هستند و دو پاراگراف وسط هیچ تناسبی با این دو ندارد .

3- تصاویر صفحات 18 و 19 همخوانی متن ندارد .

درس سوم  

1- در تعریف از فرهنگ و جامعه در پاراگراف اول آمده آنچه در نخستین برخورد مشاهده می کنید جامعه است و آنچه به تدریج از شیوه و زندگی آن فرا می گیرند فرهنگ است . این تعبیر از جامعه و فرهنگ کمی دور از واقعیت است چون ما به محض ورود به شهر از نوع ساختار و ساختمان شهر ، پوشش مردمان ، آثار و بناها و حتی خوراکی ها و غذاهایی که در آن شهر به چشم می خورد پی به فرهنگ آن شهر می بریم و نیازی نیست که به تدریج شیوه و زندگی آنان را فرا بگیریم تا از فرهنگ آنان باخبر شویم. این تعبیر از فرهنگ و جامعه به نظر من درست نیست .

در تصویر صفحه 21 کتاب می توانست تصاویری را انتخاب کند که نوع لباس و پوشش زنان بختیاری را بهتر و زیباتر و حداقل با رنگ های شاد و بهتری به دانش آموزان نشان دهد انتخاب تصاویری با لباس های تیره و افراد مسن زیبا و دلچسب نیست مثلا می توانست تصویری را از زنان در کنار چادرهای محل زندگی با لباس هاي رنگی در حال انجام فعالیت نشان دهد یا یک مراسم ویژه مثل عروسی یا خواستگاری را با پوشش و لباس مخصوص به تصویر می کشید .

در تصویر صفحه 23 تصویر بالای سفره عقد را می توانست واضح تر و نزدیک تر به واقعیت های امروزی نشان می داد. تصویر کتاب حتی به درستی نشان نداده که سر سفره عقد ایرانی چه چیزهایی وجود دارد و هیچ مناسبتی با سفره های عقد امروزی وجود ندارد .

صفحه 24

تصویر پایین برای به تصویر کشیدن فرهنگ صنف ها و گروه ها می توانست تصویری از صفی نشان دهد که کالاها و وسایل مورد نیاز امروز را نشان دهد نه سماور فروشی! امروزه با وسایل جدید در خانه ها به ندرت سماور یافت می شود. این تصویر برای دانش آموزان دور از ذهن است .

در تعریف نهادهای فرهنگی ابتدا نهاد اقتصادی را به طور دقیق به خرده فرهنگ ها و قواعد خاص خود توضیح داده و در آخر آن را نهاد غیر فرهنگی معرفی کرده اما در قسمت بعد که نهادهای فرهنگی را معرفی کرده با آن جزئیات و دقت و مثال های بالا تعریف نکرده و مثال مرده است بهتر بود نهاد های فرهنگی را بیشتر با جزئیات و خرده فرهنگ های بیشتری توضیح می داد .

 

درس چهارم

فرهنگ (2)

1- ایراد کلی که به این کتاب وارد است و در مورد تمام دروس صدق می کند این است که عکس هایی با کیفیت پایین زیاد استفاده کرده است در عوض از توضیح مطالب و مثال زدن چشم پوشی کرده است و از هر مطلبی خلاصه ای اشاره کرده است .

2- عکس صفحه 28 که در فرهنگ جامعه را در زمان جنگ و پس از انقلاب نشان می دهد ارزش ها و آرمان ها جوانان ما را به خوبی منعکس نمی کند و باید صحنه هایی از جبهه و رشادت ها و ایثار را به تصویر می کشید .

3- صفحه 29 : سه سطر آخر توضیحاتی درباره فرهنگ آرمانی و واقعی و اشتراک و تفاوت های آن ها را به خوبی توضیح نداده است و از نظر نگارشی اشکال دارد . عکس ها به هیچ وجه مفهوم اسارت انسان در جهان سوم و آزادی و بلند پروازی در جهان قدرتمند را نشان نمی دهد و چهره ی سوپرمن با آن خشونت زیاد به هیچ وجه منجی انسان بودن را معنا نمی کند و تصاویر برای دانش آموزان ترسناک است .

4- صفحه 30 تمرین کنید . باید مطالب این قسمت که در مورد راهکارهای فرهنگ واقعی می باشد را به صورت گسترده و قسمت دستورالعمل ها و ارتقاء فرهنگ را توضیح می داد .

5- صفحه 33 مفهوم فرهنگ حق و باطل را به خوبی بیان نمی کند .

6- صفحه 34 : تصاویر فقط واقعیت را نشان می دهد و از حقیقت ارزش ها و فرهنگ آرمانی در دنیای غرب هیچ نشانی دیده نمی شود .

در مورد باطل یا حق بودن یک مطلب براساس فرهنگ و ارزش های جوامع مختلف تفاوت وجود دارد در صورتی که کتاب این مطالب را به صورت مطلق بیان کرده است و آن را به تمام جوامع عمومیت داده است که به نام فرهنگ حق می باشد در صورتی که معیاری برای تشخیص آن در جوامع مختلف ارائه نداده است .

 

درس پنجم

در صفحه 29 از درس پنجم بند آخر سطر اول به تعریف هویت در معنای اولیه و عالم اشاره شده است، در حالی که این کار ایجاد سوال برای مخاطب می نماید که تعریف ثانویه یا خاص هویت چیست در حالی که در کتابب در مورد آن چیزی نوشته نشده است .

در صفحه 41 بند آخر سطر اول جمله « اگر همه ابعاد هویتی انسان تغییر پیدا کنند هویت فرد استمرار نخواهد داشت» یک قضیه محال و غیر ممکن است. لذا پیشنهاد می شود به شکل زیر اصلاح شود یا حذف گردد .

اگر بجای کلمه « همه » « اکثر یا بیشتر » استفاده شود جمله واقعیت بیرونی پیدا می کند . در صفحه 41 بهتر است در سطر دوم بالای اصطلاح در موقعیت اجتماعی شماره یک قید گردد زیرا در پاورقی شرح داده شده است .

صفحه 41

بحث خودآگاهی شعر داخل کادر برای بیان خود آگاهی چندان مناسب نیست .

صفحه 42

تصویر پایین صفحه بیشتر انزوا و گوشه گیری را نشان می دهد در صورتی که بحث هویت آشکار رو پنهان است .

صفحه 42

دو خط آخر در مورد ابعاد الهی هویت که آمده هیچ بحث نشده و سوال برانگیز است .

درس ششم

بهتر است به جای کلمه هویت اجتماعی و فردی از کلمه هویت جمعی و فردی استفاده شود .

صفحه 44

تصویر بیشتر فقر را نشان می دهد تا هویت ، بهتر است تصاویری مربوط به هویت فردی خانواده روستایی آورده شود .

صفحه 45

پاراگراف دوم مثال تکراری در این قسمت به جای بحث از درون خانواده .......... مناسب تر بود که اتظارات و حقوق خانواده بحث کند .

صفحه 45

عبارت جهان های سه گانه طبیعی ..... که آمده مناسب تر بود که نوشته شود جهان های سه گانه موثر در شکل گیری هویت

صفحه 46

بجای کلمه قوا مناسب تر بود از ویژگی ها یا خصوصیات استفاده می شد .

صفحه 49

عبارت پایین صفحه در جهان به تناسب میانی اعتقادی ...... هیچ مثالی زده نشده است .

 صفحه 50

در بحث تصور انسان در جهان طبیعت و تصرف در آن و بدن براساس اراده و مشیت الهی بهتر است مصادیقی آورده شود . مثلا برای اولی ( از بین بردن محیط زیست مثل شکار حیوانات ، تخریب جنگل ها و برای دومی سقط جنین،‌تغییر جنسیت ،‌تغییر قیافه‌(‌تاتو ..... ) اشاره کرد .

صفحه 51

در عبارت همانگونه که هویت جمعی جهان با هویت روانی و اخلاقی معنوی بعد از این کلمه بهتر بود از « کلمه جهان اسلام » استفاده می شد.

درس هفتم

1- بنابر گفته کتاب در صفحه 53 هویتهای اکتسابی بر خلاف هویتهای انتسابی با تلاش خود فرد بدست می آید بنابراین این جمله که فرد به تدریج هویتی که در جامعه برای او در نظر گرفته آشنا میشود تا حد زیادی بی معنی جلوه میدهد .

2- در مبحث هویت و کنترل اجتماعی در صفحه 54 روشهای جامعه پذیری و کنترل اجتماعی را به شکل ناهمگنی وارد بحث هویت انتخابی و یا انتسابی افراد کرده است و در پایان نتیجه ای از ارتباط این دو به خواننده دست نمیدهد.

صفحه 55 پاراگراف آخر خط آخر

با توجه به درس چهارم فرهنگ 2 صفحه 28 دانش آموز با معیارهای فرهنگ حق و باطل آشنا می شود در آنجا مورد تاکید قرار می گیرد که عقل و منطق تنها ابزار فهم محسوب می شوند. در حالی که با مفهوم جمله آخر صفحه 55 تعارض و شبهه ایجاد می گردد که چگونه است که فرهنگ هایی که عقلانی هستند با فطرت سازگارترند و از قدرت اجتماعی بیشتری برخوردارند. پیشنهاد می شود که همراه با اصلاح مفهومی و جمله ای متن معلم تفاوت عقلانیت ابزاری و ذاتی اشاره نماید که در این قسمت عقلانیت ابزاری در نظر نیست بلکه عقلانیت ذاتی مورد توجه می باشد .

درس هشتم

1- آنچه در تصویر صفحه 58 مشهود است بیشتر بیانگر تحولات سیاسی است بدون ربط با تعریف تغییر هویتی و مراتب آن در درس است .

2- با توجه به تعریف تحرک اجتماعی در صفحه 58 کتاب و اینکه این تحرکات نمی توانند با برد بالا صورت گیرند و در هر جامعه ای یکسری محدودیت های وجود دارد ، چگونه این تحرکات میتوانند عامل تحولات اجتماعی باشند .

3- تصاویر صفحه 60 هم نشان از تحولات سیاسی دارد که این تحولات دلایلی بیش از تحرکات اجتماعی و یا حتی تعارضات فرهنگی دارند بنابراین ارتباط کمی با موضوع درس دارد . بهتر است تصاویری از انقلاب اسلامی ایران و یا انقلاب مشروطه نشان داده می شد که موضوع را بهتر تفهیم می نمود و بجای کاریکاتور کلینتون بهتر بود تصویر واقعی نشان داده می شد .

4- نتیجه ای که از درس می گیریم نمایانگر ارتباط میان تغییرات هویتی و تحولات اجتماعی ، آنچنان که از عنوان درس پیداست ، نمی باشد .

5- در انتهای صحبت از تعارضات فرهنگی شده که این موضوع شاید از تغییرات هویتی باشد اما اینکه بتواند منشاء تحولات عظیم باشد جای بحث دارد .

 

درس نهم و دهم

« هویت اجتماعی افراد و هویت فرهنگی جامعه »

در صفحه 63 هویت فرهنگی به اقتضای بخش های مختلف اجتماعی ....

- انتقاد وارده بر این قسمت که موضوع به درستی بازگو نشده است و در ابهام می باشد و از طرف دیگر توضیحات دبیر مربوط باید بالاتر از سطح انتظار دانش آموز باشد که لازمه آن اضافه زمان کلاس و از سوی دیگر توضیحاتی را که در کتاب به آن اشاره کافی نشده باشد موجب خستگی دانش آموز و عدم انگیزه لازم برای یادگیری می باشد .

- دیگر آنکه آیا عقاید و ارزشها از امور بسیار مهم برای افراد تلقی می شود پس هیچگاه برای همه ی افراد جامعه نابود شدنی نمی باشد شاید برای نسل های جدید جامعه کم رنگتر و یا ضعیف عمل کند اما نابود شدنی نیستند .

- در صفحه 65 در مطلبی که اشاره به فرهنگ حق شده ولی اشاره نشده است که این فرهنگ حق منظور فرهنگ الهی است یا به طور کلی فرهنگ غیر معنوی جامعه لاییک که یک جامعه غیر دینی هستند اما معیارهای ارزش خود را حق می دانند. و در ادامه باعث توضیح لازم بابت جامعه نبوی هم داده نشده است .

- انتقاد دیگر اینکه تصاویر مربوط به این درس در صفحه 64 هیچ مفهومی را در ارتباط با موضوع درسی روشن نمی کند.

تفکیک صحیح را در ارتباط با علل تحولات درونی و بیرونی به درستی انجام نگرفته است . زیرا ما در بحث تحولات درونی ( ضعف در ارزشها و کم رنگ شدن موضوعات اعتقادی و فشارهای سیاسی که بر مردم وارد می شوند .

علل بیرونی  :

( تهاجم فرهنگی ،‌ورود تکنولوژی نابجا و عدم تطابق فرهنگ مردم یک کشور با فرهنگ وارداتی‌) می دانیم .

در فرهنگ اسلامی و اعتقادی فرهنگ ها دچار مرگ نمی شوند زیرا در لایه های تاریخ جزء گذشته جامعه محسوب می شوند اما فرهنگ وارداتی تلفیق شده با فرهنگ قبلی می شود و فرهنگ جدیدی را بوجود می آورد مانند : فرهنگ غربی که در رژیم گذشته وارد شد اما اعتقاد اسلامی و الهی مردم از بین نرفت بلکه در لایه های ذهنی افراد بنا به فشارهای وارده پنهان و در جایی هم ضعیف باقی ماند و در جامعه ای که دچار خلاء معنوی پوچ گرایی و یا « نهیلیسم » شوند انسانهای جامعه دچار یاس و ناامیدی و خودکشی می شوند پس مصداق این مطلب به همه ی جوامع داده نمی شود .

درس دهم :

انتقاد از واژه داد و ستد خیلی به نظر معقول نمی رسد زیرا این واژه بیشتر کاربرد اقتصادی را بیان می کند ولی می توان واژه تبادلات را بکار برد .

اما در درس دهم در قسمت در تغییرات هنجاری از مثال های روشن استفاده نشده است .

در صفحه 69 پاراگراف خیلی مفهوم روشنی ندارد و دانش آموز در فهم آن دچار سردر گمی می شود .

به طور کلی در این کتاب از اطلاعات پاورقی استفاده نشد و یا کاربرد معانی واژه هایی استفاده نشده قید نشده است .

اما در درس دهم تعاریف مناسبی از خودبیگانگی و دلایل عدم پایداری هویت فرهنگی درست بیان شده فرهنگ اسلامی را که ارتباط آن با خودباختگی فرهنگی درست بیان شده است .

 

 

 

درس 11

در صفحه 74 شروع درس با سوالی در مورد هویت ایرانی قیب از اسلام و تاثیر دین اسلام بر هویت ایرانی موجب کنجکاوی و سردرگمی دانش آموزان می شود . زیرا برای پاسخگویی به این پرسش نیاز به مراجعه به متن اصلی درس می باشد .

تصویر صفحه 74 بهتر بود تصویری روشن با رنگهای شاد باشد .

صفحه 74

در پاراگراف اول روایتهای هویت بخشی موجود در شاهنامه فردوسی اشاره شده است، ولی مشخص نبودن دقیق این روایت و اینکه کدام جنبه از هویت ایرانی مد نظر بوده است جای ایراد است .

در ابتدای صفحه 75 در مورد نقش زبان فارسی و اهمیت آن بحث شده است که به نظر می رسد آثار و نویسندگان مهمی که موجب شکوفایی آن شده اند اگر معرفی می شدند می توانست بهتر باشد. همچنین در مورد تاثیر گذاری فرهنگ و هویت ایرانی بر سایر فرهنگ ها و هویت ها نیز اشاره ای نشده است .

تصویر صفحه 87 به خوبی مسئله کشف حجاب توسط رضا شاه را تبیین نکرده است .

صفحه 77 بهتر است متن زبان لاتین به صورت ترجمه نیز ارائه شود .

درس 12

تصویر صفحه 81 در مورد قدرت بیشتر به جنبه فیزیکی قدرت اشاره دارد تا جنبه تاثیرگذاری فکری و سیاسی، اگر شروع درس با یک تعریف دقیق و درست از قدرت شروع می شد بهتر بود پس به تقسیم بندی و ابعاد مختلف قدرت پرداخته می شد .

در بحث قدرت اجتماعی که مثال کودک ذکر شده است اگر مثالهای بهتری ذکر می شد درک مفهوم قدرت اجتماعی راحت انجام می شد در ادامه نیز مثال های شناخته شده از رهبران سیاسی و مذهبی می توانست به یادگیری مطلب کمک بیشتری نماید .

در صفحه 82 و مبحث مقبولیت و اقتدار که با مثال سنگ شروع شد اگر با مثال اجتماعی و انسانی شروع می شد بهتر بود .

اگر به جای تبعیت با کرامت و تبعیت با رضایت به ترتیب قدرت مشروع و قدرت نامشروع استفاده می شد بهتر بود .

در بحث قدرت مفاهیمنفوذ و اقتدار چون رابطه نزدیکی با قدرت دارند هیچگونه اشاره ای به آنها نشده است. همچنین در رابطه با مقبولیت و مشروعیت نظامهای سیاسی هیچگونه مثال بارزی که فهم موضوع را برای دانش آموزان راحت کند عنوان نشده است .

تصویر پایین صفحه 84 که صحنه اعدام و مجازات را نشان می دهد ممکن است با احساسات دانش آموزان مناسبت نداشته باشد و اگر تصویر روشن تر و بدون خشونت داده می شد پیام بهتری داشت .

نقد دروس سیزده و چهارده جامعه شناسی 2

1- نمودار صفحه 88 چرا فلش های بین نظام اقتصادی و نظام فرهنگی به صورت خط چین می باشد ؟ منظور واضح و روشن نیست .

2- در صفحه 88 ارتباط نظام سیاسی با اقتصادی و فرهنگی خیلی کلی مطرح شده می توان عینی تر و ملموس تر با مثال و در تکمیل آنچه در مطالعات اجتماعی خوانده اند هنوان شود .

3- تصویر صفحه 91 این تصویر بیشتر نماد دولت و ملت ها یا همان کشورها می باشد . پرچم بیشتر نماد کشور است تا نظام سیاسی اینجا چون عنوان درس انواع نظام سیاسی است می توان تصاویری آورد که با متن صفحه همخوانی داشته باشد ( مثلا شخصیت های دیکتاتور یا انتخابات یا پادشاهان و ... )

4- در  «شما » هر 1 جمله از نظر آیین نگارش و دستور زبان فارسی اشکال دارد بهتر بود می نوشت :

براساس تعداد افراد تاثیر گذتر و تصمیم گیرنده

قسمت «ب » یک اقلیتی آوردن کلمه یک قبل از اقلیت لازم نبود .

5- در تقسیم بندی دوم مثالی ذکر نشده

6- به کار بردن واژه ها و اصطلاحاتی که برای دانش آموزان سنگین است و می توان واژه های روان تری استفاده کرد واژه هایی که در این درس آمده (مباح ، نفسانی ،‌تکامل ، اباحیت

7- خوب بودن در این درس مثالهایی از حکومتها که در تقسیم بندی آورده عنوان می شد اینکه در حال حاضر چه کشور و یا حکومتی در این سه نوع تقسیم بندی جای می گیرید تاذهن دانش آموز باز شود و بتواند محفوظات خود را با عالم خارج تطبیق دهد و نمونه عینی آن را تشخیص دهد .

8- پاراگراف آخر صفحه 92 اشکال در علامت گذاری و اینکه لازم است وقتی صحبت از فارابی می آید چون قبل از آنان از ارسطو مطلب آمده قسمت فارابی در پاراگراف مجزا مطرح می شد .

9- پاراگراف اول صفحه 93 در تقسیم بندی که از فارابی مطرح شده اینکه جوامعی که ارزشهای آنها عقلانی و الهی نباشد اول صحبت از جامعه است نه نظام سیاسی و ما نمی توانیم آن را به نوع حکومت ربط دهم . ثانیا جوامعی هستند که ممکن است براساس عقل عمل کنند ولی الهی نباشد از نظر فارابی آیا می توان آنها را هم جاهلی دانست ؟ این سوال ممکن است برای دانش آموز مطرح شود ولی پاسخی نخواهد یافت .

10- در قسمت لیبرال دموکراسی باز خوب بود که مثالهایی از حکومت هایی که دارای این نوع نظام هستند عنوان می شد و همچنین نام نظریه پردازان لیبرال دموکرات برای آشنایی دانش آموزان

11- در قسمت جمهوری اسلامی حق مطلب ادا نشده و می بایست نظام جمهوری اسلامی از نظر ساختاری بررسی می شد تا  دانش آموزان با چیدمان و اهداف و نحوه عملکرد آن آشنا شوند .

آنچه در این قسمت آمده خواننده را با ساختار جمهوری اسلامی آشنا نمی کند. ابهام زیادی در مطالب مطرح شده وجود دارد . در پاراگراف سوم می بایست یکی از ارزشها رابه عنوان نمونه بررسی کرد که چگونه می توان هم تفسیر دینوی داشت و هم الهی و دینی ابهام زیادی در متن این قسمت وجود دارد . این صفحه بیشتر به آموزه های دینی پرداخته تا اهداف و راهبردهای جمهوری اسلامی .

به طور کلی انتقادی که به تمام کتاب وارد است مطالب کلی و سطحی بیان شده حداقل می شد در پاورقی توضیحات کاملتر مطرح می شد تا دانش آموزان بتوانند اطلاعات بیشتری کسب کنند .

امید است که این انتفاد بتواند در کاربردی کردن کتاب جامعه شناسی 2 برای دانش آموزان و نحوه ی صحیح تدریس همکاران گرامی تاثیر گذار و مورد قبول و عمل باشد .

 

بهناز صالحی پور باورصاد سرگروه علوم اجتماعی و اقتصاد منطقه باوی